Test obywatelski dla cudzoziemców — co wiadomo

Co się zmienia i dlaczego

Dziś cudzoziemiec ubiegający się o uznanie za obywatela polskiego nie zdaje żadnego egzaminu z wiedzy o Polsce. Jedynym sprawdzianem jest państwowy egzamin certyfikatowy z języka polskiego jako obcego na poziomie B1 (lub równoważne świadectwo ukończenia szkoły). Sam wniosek o uznanie składa się po 3 latach nieprzerwanego pobytu na podstawie zezwolenia na pobyt stały lub statusu rezydenta długoterminowego UE — co w praktyce oznacza około 8 lat mieszkania w Polsce, bo najpierw trzeba zdobyć jeden z tych statusów.

10 października 2025 r. MSWiA przedstawiło założenia nowelizacji ustawy o obywatelstwie polskim. Resort argumentuje, że obywatelstwo powinno być zwieńczeniem procesu integracji, a nie tylko skutkiem upływu czasu — i że polski paszport, będący jednocześnie paszportem Unii Europejskiej, wymaga pewności, że osoba go otrzymująca zna język, historię i wartości państwa. Kluczowe elementy propozycji to test obywatelski, podniesienie wymogu językowego, akt lojalności wobec Rzeczypospolitej, wydłużenie wymaganego pobytu i wymóg polskiej rezydencji podatkowej.

Zmiana wpisuje Polskę w szerszy trend: testy wiedzy obywatelskiej obowiązują już m.in. w Niemczech, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych i Australii. Test nie obejmie osób potwierdzających obywatelstwo polskie z pochodzenia.

Kalendarium

Trzy projekty, jedna ustawa

Nietypowa sytuacja: w ciągu kilku miesięcy pojawiły się trzy odrębne propozycje zmiany tej samej ustawy. Ich porównanie pokazuje, gdzie jest zgoda (dłuższy pobyt), a gdzie spór (język, test).

Szef MSWiA Marcin Kierwiński skrytykował projekt prezydencki, wskazując, że w praktyce nikt nie otrzymuje obywatelstwa po 3 latach — realny okres to co najmniej 8 lat — i że sformułowanie „z 3 do 10 lat” wprowadza opinię publiczną w błąd. Najbardziej prawdopodobny scenariusz to uchwalenie projektu rządowego, ewentualnie z poprawkami uwzględniającymi część postulatów prezydenta.

Jak ma wyglądać test

Resort nie opublikował jeszcze projektu ustawy ani rozporządzenia wykonawczego. Poniższy opis opiera się na założeniach ogłoszonych przez MSWiA i wypowiedziach wiceministrów; szczegóły mogą się zmienić.

Test ma być organizowany dwa razy w roku, a jego schemat wzorowany na egzaminach Centralnej Komisji Egzaminacyjnej. Nie ogłoszono jeszcze progu zaliczenia, liczby dopuszczalnych podejść, opłaty ani miejsc, w których egzamin będzie przeprowadzany.

Zakres wiedzy

• Historia Polski — najważniejsze wydarzenia, daty i postacie
• Ustrój i prawo — Konstytucja RP, organy państwa, podstawowe prawa i obowiązki obywatela
• Wartości i zasady — na których opiera się Rzeczpospolita
• Stosunki społeczne i integracja — życie codzienne, instytucje, zasady współżycia
• Bieżące wydarzenia — aktualna sytuacja w kraju

Wymóg językowy

Obecnie wystarczy certyfikat B1. MSWiA zapowiada podniesienie wymogu do co najmniej B2; w pierwszych komunikatach resort mówił o „biegłej znajomości języka polskiego” bez odniesienia do skali CEFR, co wywołało obawy, że próg może być jeszcze wyższy. Odrzucony projekt PiS przewidywał C1 z egzaminem ustnym i pisemnym. Warto pamiętać, że sam test obywatelski będzie prowadzony po polsku, więc jego zdanie samo w sobie wymaga sprawnego czytania i pisania.

Akt lojalności i rezydencja podatkowa

Dwa nowe elementy, których nie ma w obecnej ustawie. Akt lojalności to podpisywana przez kandydata deklaracja poszanowania prawa i zasad Rzeczypospolitej — odpowiednik przysięgi obywatelskiej znanej z innych państw. Rezydencja podatkowa ma potwierdzić, że kandydat rzeczywiście mieszka w Polsce i uczestniczy w jej życiu gospodarczym, a nie utrzymuje jedynie formalnego adresu.

Kogo test obejmie, a kogo nie

Test będzie dotyczył cudzoziemców ubiegających się o uznanie za obywatela (decyzja wojewody) oraz — według zapowiedzi — o nadanie obywatelstwa przez Prezydenta RP. Zapowiedziane wyłączenia i odrębne zasady:

• Osoby potwierdzające posiadanie obywatelstwa polskiego z pochodzenia — bez testu
• Repatrianci — zamiast nabycia obywatelstwa z chwilą przekroczenia granicy, rok pobytu w Polsce
• Posiadacze Karty Polaka — wydłużenie wymaganego pobytu z 1 roku do 3 lat
• Małżonkowie obywateli polskich — dziś 3 lata małżeństwa i 2 lata pobytu stałego; nowe zasady nieogłoszone

Pełna lista wyłączeń (np. ze względu na wiek lub niepełnosprawność) pojawi się dopiero w projekcie ustawy.

Czy oficjalne pytania zostaną opublikowane?

Nie wiadomo. Wiceminister Duszczyk poinformował w październiku 2025 r., że resort przygotował propozycje pierwszych pytań, ale nie zadeklarował, czy baza będzie jawna. Odwołanie do schematu CKE sugeruje raczej model egzaminacyjny z tajną pulą pytań i publikowanym zakresem wymagań — jak w Wielkiej Brytanii — niż jawną listę do wyuczenia, jak w Niemczech czy Hiszpanii. Kluczową informacją będzie liczba pytań w puli: MSWiA mówiło o zakresie od kilkuset do kilku tysięcy.

Polska na tle innych krajów

Na tym tle polska propozycja jest nietypowa z dwóch powodów: część otwarta (większość testów jest wyłącznie zamknięta) i pytania o bieżące wydarzenia, których nie da się przygotować z wyprzedzeniem w formie stałej bazy. Oba elementy podnoszą wagę realnej znajomości języka.

Jak się przygotować

1. Sprawdź, czy spełniasz obecne warunki uznania za obywatela — jeśli tak, rozważ złożenie wniosku przed wejściem w życie nowelizacji.
2. Jeśli masz B1, zacznij pracę nad B2 już teraz: certyfikat będzie potrzebny niezależnie od kształtu testu, a egzaminy certyfikatowe odbywają się tylko kilka razy w roku.
3. Poznaj podstawy: Konstytucję RP, organy państwa, kluczowe daty historii Polski. Ten zakres jest pewny niezależnie od szczegółów projektu.
4. Czytaj polskie wiadomości — pytania o bieżące wydarzenia będą częścią testu.
5. Zapisz się na listę poniżej, aby otrzymać bezpłatny przewodnik i dostęp do pytań, gdy tylko MSWiA opublikuje oficjalny zakres.

Źródła

• MSWiA: Rząd proponuje zmiany w nadawaniu obywatelstwa polskiego (10.10.2025) — komunikat z założeniami nowelizacji.
• PAP: Duszczyk o pierwszych pytaniach testu — relacja z debaty 27.10.2025.
• MamPrawoWiedzieć: Test na Polaka i dłuższy pobyt — porównanie trzech projektów.
• Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim — obowiązujący stan prawny (ISAP).

Strona jest aktualizowana w miarę publikowania nowych informacji przez MSWiA i Sejm. Nie stanowi porady prawnej — w indywidualnej sprawie skonsultuj się z prawnikiem lub urzędem wojewódzkim. Serwis niezależny, niezwiązany z administracją publiczną.